سفر از اروپا به ايران هنوز هم يكى از مشكلترين ، پرخرجترين و وقت‌گيرترين مسافرتهائى است كه وجود دارد . اگر وين را نقطهء شروع و تهران را مقصد فرض كنيم از راههاى زير مىتوان مسافرت را انجام داد : 1 . از طريق تريست يا گالاتس به قسطنطنيه و طرابوزان و از آنجا با عبور از ارمنستان . از طرابوزان به ارزروم هفت ، از ارزروم به تبريز چهارده ، از تبريز به تهران شانزده و روىهم‌رفته سى و هفت روز مسافرت با كاروان . از آنجا كه كاروان اغلب در بين راه استراحت مىكند هرگز اين راه را كمتر از حدود پنجاه تا شصت روز نمىتوان طى كرد ، بخصوص در فصل بهار زيرا در اين فصل حيوانات عليق تازه مصرف مىكنند و به همين دليل نمىتوان آنها را زياد خسته كرد . يك قافله‌سالار بندرت ممكن است كه همهء مسافرت را تقبل كند ، پس معمولا به سه كاروان مختلف در طرابوزان ، ارزروم و تبريز بايد پيوست . 2 . از طرابوزان از طريق باطوم به بندر روسى پوتى « 11 » و از آنجا به كمك كشتى بخارى بر فراز ريحان « 12 » ( فازيس ) به ماران « 13 » ، از ماران با پست روسى يا با امنيبوسهاى كوچ‌نشينهاى آلمانى به تفليس ، از تفليس يا الف : با قافله‌اى با گذشتن از ارس به تبريز 9 ، از تبريز به تهران 16 و روىهم‌رفته بيست و پنج روز مسافرت با كاروان ، يا ب : با پست به باكو در كنار درياى خزر ، از باكو با كشتى بخارى روسى كه طبق برنامه هر پانزده روز و در حقيقت تقريبا بدون نظم و ترتيب به راه مىافتد ، به بندر ايرانى انزلى و از آنجا با زورق پس از گذشتن از مرداب به پيربازار و به رشت ؛ از رشت به تهران باز هفت توقفگاه ديگر است ؛ يا ج : از باكو با كاروان در طول ساحل درياى خزر از طريق لنكران و آستارا به رشت . اين راه كه هفت تا نه توقفگاه دارد درست است كه صعب و مشكلتر است اما در عوض اين امكان را بدست مىدهد كه مسافر سرزمين زيباى طالش را با آن گياهان و درختان انبوه ، جنگلها و مراتع ببيند و مورد تحسين قرار دهد . 3 . از مسكو به ته‌ور « 14 » و از آنجا با كشتى بخارى برولگا به نيژنى نوگورود ، بعد به استرا خان در كنار درياى خزر و به انزلى ( قسمت ب از راه دوم ) . 4 . از طريق اسكندريه و سوئز به بمبئى و چون به هنگام عزيمت ، كشتيها در خليج فارس پهلو نمىگيرند از بمبئى به هنگام بازگشت به بوشهر ؛ از بوشهر با قافله به شيراز هفت ، از شيراز به اصفهان يازده ، از اصفهان به تهران ده تا دوازده و روىهم‌رفته بيست و هشت توقفگاه . از بين اين راهها راهى كه از ميان ارمنستان مىگذرد ( ارزروم ، تبريز ) نسبتا از بقيه ارزانتر و مطمئن‌تر است ؛ راه تبريز و رشت سريع‌تر و كم زحمتتر اما پرخرجتر از راههاى ديگر است ولى هرگاه مسافر سفارش‌نامه‌اى از ادارات مربوطه در دست نداشته باشد به وقت‌گيرترين راهها تبديل مىشود ؛ راهى كه از بوشهر و شيراز مىگذرد جالب توجه‌ترين راههاست زيرا

--> ( 11 ) . Poti ( 12 ) . Reihan ( 13 ) . Maran ( 14 ) . Twer